سفر از ممالک محروسه به فدرالیسم قومی

این روزها، بهره گیری از «ممالک محروسه ایران»، چه از سوی آن دسته از هواداران ایران فدرال که با انگیزه پایان دادن به نابرابری ها در ایران از راهکار فدرالیستی و استان گردانی پشتیبانی می کنند، و چه از سوی کسانی که در سوداهای دیگری هستند و بهای چندانی به یگانگی و ماندگاری ایران نمی دهند، سخت روان گشته است.

« کشور را نمی توان چریکی اداره کرد »

در تهران مهرنامه به همت محمد قوچانی انتشار یافته است که در آن مصاحبه ای نیز با دکتر طباطبایی وجود دارد. متن کامل آن را برای اطلاع می آوریم

ولايت فقيه سه راه بيشتر ندارد

اقليت محضی از فقها به ولايت فقيه و اقليت کوچکتری قائل به نظريه ولايت مطلقه فقيه هستند. اکثر فقهای شيعه به اين نظر باور ندارند. چه در ميان فقهای معاصر چه در ميان فقهای گذشته. يکی از بزرگترين فقيهانی که درباره ولايت فقيه صريحا اظهار نظر کرده است و بی شک سواد او از تمام فقهای معاصر اعم از رهبر و بنيانگذار و ادامه دهنده و مراجع بالاتر است ....مرحوم آخوند ملا محمد کاظم خراسانی صاحب کفایة الاصول است. ....ايشان رهبر دين نهضت مشروطه بوده است و مطلقا به ولايت فقيه قائل نبوده است. درست بر خلاف مرحوم آيت الله خمينی که به ولايت مطلقه فقيه قائل بودند ايشان حتی در حوزه عمومی، در امور حسبيه هم به ولايت فقيه قائل نبودند. معتقدند و صريحا نوشته اند در زمان غيبت حکومت از آن جمهور مسلمين است. از اين صريحتر؟

گزارش درسگفتارهای طباطبايی-3 ـ ماکیاولی و شهریاری نوآیین

ماکیاولی در ادامه جمله نخست از فصل یکم وقتی گفت دولت ها دو نوع هستند یا جمهوری یا شهریاری اضافه می کند؛ «شهریاری ها یا از پدر به پدر ارث رسیده اند یا نوبنیاد هستند.

گزارش درس گفتارهای سيدجواد طباطبايی- 2 ـ ماکياولی آغازگر انديشه سياسی جديد

ماکیاولی در آن دوران در بیرون از فلورانس در تکه زمین کوچکی که داشت کار می کرد و هر روز لباس کار می پوشید و در گل و لای و بعد به قهوه خانه می رفت و با آدم های معمولی تا عصر روزگار می گذراند و عصر به خانه برمی گشت و لباس های انباشته از گل و لای را از تن درمی آورد و لباس فاخر رومیان کهن را می پوشید و به حجره کار خود وارد می شد و در آنجا به مدت چهار ساعت با بزرگان به گفت وگو می پرداخت و از آنها یاد می گرفت که چه گفته اند و به چه ترتیبی سیاست را دیده اند و عمل و کارهای گذشتگان را از نوشته های آنها یاد می گرفت.

گزارش درس گفتار سيدجواد طباطبايی «1» ـ در دفاع از ماکياولی

ماکیاولی بسیار پیچیده و در عین حال آسان است؛ آسان است برای کسی که بتواند در ماهیت و طبیعت اندیشه او وارد شود و از سویی مشکل است برای کسی که از بیرون مناسبات به او نگاه کند و به ویژه اینکه اگر بخواهیم ماکیاولی را از طریق نوشته های اخلاقی یا نیمه دینی اخلاقی مورد بررسی قرار دهیم که عمده نوشته ها بدین گونه است.

روايت چيرگي جديد بر قديم

بعد از مشروطه یک ناحیه جدید نیز در نظام سنت مان ایجاد شد و قانون مطرح شد. این یک مفهوم جدید بود که در نصوص گذشته وجود نداشت.» طباطبایی با اشاره به فکر غربی و مفاهیمی همانند قانون که نص چهارم سنت ما را شکل می دهد و ارتباط آن با اتفاق انقلاب مشروطه گفت؛ «از سه نص نخست مشروطه برنمی آمد، بلکه مشروطه از تحولی دیگر و از نص دیگر نشات گرفته است. مشروطه یعنی حکومت قانون.»

انقلاب ناتمام ایران

به مشروطیت باید در تمامیت آن نگریست، با همه كاربردهایش. مشروطه یك چهارچوب حقوقی معمولی نیست كه بنابر اقتضای موقع مورد تعبیرات مختلف قرار گیرد. این یك فلسفه حكومت است، بر اساس نیازها و اوضاع و احوال خاص ایران. در صورت واقعی خود، مشروطه از عدالت اجتماعی و توسعه اقتصادی جدائی ناپذیر است.

تجدد سیاسی یعنی حكومت قانون

من جنبۀ حقوقی مشروطیت را برجسته کرده‌ام. بلی! تجدد سیاسی، یعنی حکومت قانون، مگر می‌شود حکومت قانون بدون تدوین مجموعه‌های قانونی و نظام حقوقی تحقق پیدا کند. ایراد من به همۀ کسانی که تاریخ مشروطیت را نوشته‌اند، حتی فریدون آدمیت، این است که از این نکتۀ اساسی غفلت کرده‌اند.

مفهوم عدالت در انديشه ى سياسى ابن خلدون

مفهوم عدالت در كانون هر انديشه ى فلسفى در باره ى سياست قرار دارد. به جرئت مى توان گفت كه اختلاف در آراءِ بسيارى از انديشمندان سياسى به اختلاف دريافت آنان از اين مفهوم باز مى گردد، و اگر بتوان اين اختلاف دريافت را به درستى توضيح داد، راه تبيين اختلاف آراء نيز به طور عمده هموار مى شود. شكّى نيست كه اختلاف ميان دو فيلسوف پر آوازه ى يونانى، افلاطون و ارسطو، در مجموع به دريافت متفاوت آنان از مفهوم عدالت باز مى گردد

هر تاريخى تاريخ معاصر است

من در نخستين صفحات «مكتب تبريز» توضيح داده ام كه هر تاريخى تاريخ معاصر است. در علم تاريخ، هر گذشته اى در زمان حال بازسازى مى شود. تاريخ در معناى تاريخ نوشته گذشته اى است كه خود را در تاريخ نويس و تاريخ او باز مى سازد و تبيين مى كند.

انتشار کتاب تازه‌ای از دکتر سید جواد طباطبایی

تازه ‌ترین کتاب دکتر سید جواد طباطبایی با عنوان «نظریه‌ حکومت قانون در ایران» منتشر می‌شود. در بخشی از مقدمه‌ این کتاب آمده است: «این دفتر دومین بخش جلد دوم تأملی درباره ایران است كه بخش نخست آن پیشتر با عنوان فرعی مكتب تبریز و مبانی تجدد خواهی انتشار پیدا كرده بود. در این بخش نیز توجه ویژه‌ای به آشكار شدن نشانه‌های بحران در نظام خودكامه، تكوین نطفه آگاهی ملّی و تاریخ پدیدار شدن مفاهیم نوآیین و تحول آن‌ها داشته و كوشیده‌ام این وجه مهم از تاریخ معاصر ایران را كه با اصلاحات عباس میرزا در دارالسلطنه تبریز آغاز شده بود، دنبال كنم

هزار واژه

در این “گلچین“ (که هیچ نمی‌باید به معنای لفظی آن گرفته شود و گلی درمیان نبوده است) و مقالات تا پایان 2006 را دربر می‌گیرد آنها که تاب همین چند ساله را نیز نیاورده‌اند به کناری گذاشته شده‌اند. آنچه مانده است اشاره به رویدادهای روز بهانه‌ای برای پرداختن به گرفتاری‌های درازمدت سیاسی و فرهنگی ماست که بدبختانه کهنه نشدنی است ــ هنوز چنین است. چنانکه در جای دیگری نیز گفته‌ام ما کوتاه‌مدت و درازمدت نداریم.

تأملاتی در لیبرال دموكراسی ایران ـ (نگاهی به کتاب: صد سال کشاکش با تجدد)

داریوش همایون با تمامی بن بستهایی که عارض فرهنگ و سیاست ایران زمین شده و استحاله ای را بر این مرزوبوم تحمیل نموده است، ما را به آنها دعوت می کند و ناامیدی را در پای امیدواری واقع گرا و با درس آموزی از تجربیات و آموخته های گذشته مان، به مسلخ می برد. خواننده همراه با نویسنده با گذاراز مسائلی که در سیر تاریخی ایران و جهان اتفاق افتاده است، سخن پایانی را همدلانه می خواند که: «برای ما آینده ای هست که تاریخ را از ما شرمسار نخواهد کرد.»

از جهان دینی تا دنیای علمی/ فصلی از رساله: «آرامش دوستدار و هنر نیندیشیدن»

آرامش‌ دوستدار از جمله‌ مدرن‌اندیشان‌ ایرانی‌ است‌ كه‌ در سه‌ دهه‌ از فعالیت‌های‌ فكری‌ و فرهنگی‌ خود، مشكل‌ ایران‌ را موضوع‌ پروسه‌ی‌ اندیشگی‌اش‌ قرار داده‌ و آن‌ را به‌ جد و بر بنیان‌ فلسفه‌ای‌ واقع‌بینانه‌ و روشمند به‌ پرسش‌ گرفته‌ است‌؛ دوستدار در پروژه‌ی‌ خویش‌ از عوامل‌ عقب‌ماندگی‌ ایران‌ می‌پرسد و «امتناع‌ تفكر» را در «فرهنگ‌ ایرانی‌» با مؤلفه‌هایی‌ كه‌ از سابقه‌ی‌ تاریخی‌ در این‌ مرز و بوم‌ برخوردارند، به‌ چالش‌ فرامی‌خواند.

نشر تلاش منتشر می کند: «داریوش همایون و کشاکش با تجدد در ایران» به قلم آریا پارسی

محور اصلی نگارش این كتاب، معرفی و تحلیلی از شخصیت فرهنگی و سیاسی داریوش همایون است بر اساس تاریخ نگاری اندیشه و برآمده از زمینه های سیاسی و فرهنگی ایران معاصر؛ شخصیتی كه در داخل كشور هاله ای از كینه ورزی آن را فراگرفته و در خارج از كشور، دچار نوعی توطئه سكوت و بی تفاوتی غیر اخلاقی و عمدی است؛ با این حال در فرایند بازنگری كه تكانه های اولیه اش در میان نسل فعلی ایران نسبت به اشخاص و رویدادهای گذشته ایران زمین به منصه ظهور رسیده، بی تردید داریوش همایون و تأملی در اندیشه ها و ایده هایش یكی از اولویت های اصلی را از آن خود كرده است ....

روشنفکر، آپاراتچی سیاست نیست

دکارت می‌گفت: هستم، چون می‌اندیشم. در بحث ما، داستان این می‌شود: هستم، چون نمی‌اندیشم؛ نیستم، چون می‌اندیشم. نیستم، چون این نیروی قضاوت را دارم که بفهمم اگر در این زمان در این نقطه باشم، شریک جرم هستم. به نظر من دایره جرم در هر دوره‌ای و در هر جایی مشخص است.

«روشنفکری دینی» ترکیبی متضاد و بی معنا

مفاهیم‌ اندیشة‌ جدید در درون ‌نظام‌های‌ نظری‌ جدید تدوین‌ شده‌اند. نظام‌های‌ فكری ‌قدیم‌ و جدید مبانی‌ نظری‌ متفاوتی‌ دارند و نمی‌توان‌، به‌عنوان‌ مثال‌، بر پایة‌ حقوق‌ شرع‌ و مبانی‌ آن‌، حقوق‌ بشر تدوین‌ كرد. اندیشة‌ سنتی‌، به‌ گونه‌ای‌ كه‌ روشنفكری ‌دینی‌ از چهار دهه‌ پیش‌ فهمیده‌، یعنی‌ در صورت ‌ایدئولوژیك‌ آن‌ برای‌ كسب‌ قدرت‌، نمی‌تواند تفسیری ‌نوآیین‌ عرضه‌ كند، در حالی‌كه‌ به‌ نظر من‌، در جریان ‌جنبش‌ مشروطه‌خواهی‌، بویژه‌ در قلمرو حقوق‌، كوششی‌ اساسی‌ صورت‌ گرفت‌. «متن ناقصی از این مصاحبه دو سال پیش در همشهری انتشار پیدا کرده بود. اینک متن کامل آن به دست ما رسیده است که منتشر می کنیم.»

کارم نسخه پیچیدن نیست

به نظر من نکته اصلی آن است که ما جایگاه عقل را در مسائل خودمان روشن کنیم و امورات خود را بنابر ضابطه عقل بتوانیم بسنجیم. معیار عقلی، این تفاوت را با معیار شرعی دارد که پاسخ نهایی را از پیش مشخص و تعریف شده نمی‌داند. بنابراین من به طور مبنایی بر این معیار عقلانی تکیه دارم، چون بر مبنای شرع، همه پاسخ‌ها از پیش روشن است و جایی برای بحث کردن وجود ندارد. بر اساس یک معیار عقلانی است که می‌توان طرح پرسش کرد و به تحقیق پرداخت؛ همانطور که دانشمندان قرن چهارم ما هم چنین کردند. مطابق با همین معیار عقلانی است که ما باید سنت‌مان را بشناسیم.

مدرنیته، روشنفکران و خرد نقاد (3) ـ انقلاب اسلامی ـ به روایت آقای داریوش همایون

این نوشته، نه نقد است و نه بازخوانی، که نقد و بازخوانی راه و رسم دیگری دارد؛ بررسی تأملات آقای داریوش همایون ـ درحوزه اندیشه سیاسی و تاریخ معاصر ـ هم نیست؛ که آن مجالی درخور و درنگی همه سویه را می‌طلبد. این نوشته بر آن است، تا بر بستر ملاحظات آقای همایون، در کتاب «دیروز و فردا»، یکی از مصادیق اعتقاد عملی به «اندیشه انتقادی» و «خرد نقاد» را پیش‌رو قراردهد.